Co to jest smog? Przyczyny powstawania smogu

Co to jest smog

Pod hasłem smog kryje się nienaturalne zjawisko atmosferyczne, którego nazwa wzięła się z połączenia dwóch angielskich słów: smoke i fog, czyli dym i mgła. Nienaturalne, ponieważ, aby wystąpił, muszą zostać spełnione dwa warunki: zanieczyszczenie powietrza spowodowane przez działalność ludzi i pogoda, która sprzyja jego utrzymaniu, czyli brak wiatru, mgła lub ostre słońce.

Co to jest smog?

Smog to mieszanina mgły, dymu lub ozonu i pyłów w nim zawieszonych oraz innych szkodliwych gazów. Ten, znany w naszym kraju, powstaje w wyniku spalania dużych ilości niskiej jakości paliwa w sezonie grzewczym oraz zanieczyszczeń płynących wprost z rur wydechowych środków komunikacji.

W mieszance smogowej znajdują się między innymi:

  • dwutlenek siarki,
  • tlenek węgla,
  • tlenki azotu,
  • węglowodory,
  • pyły zawieszone, a w nich: metale ciężkie, np. rtęć oraz dioksyny czy wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, jak np. toksyczny benzo(a)piren,
  • oraz wszystko to, co dodatkowo wytworzy się podczas spalania śmieci, które, mimo zakazów, nadal w wielu częściach Polski traktowane są jakby były rodzajem paliwa.

Rodzaje smogu

W zasadzie smog możemy podzielić na dwa typy: zimowy i letni. Smog zimowy to inaczej smog typu londyńskiego, który wiąże się z okresem grzewczym, spalaniem węgla i innych paliw w piecach. Charakteryzuje się wysokim stężeniem dwutlenku siarki, a w połączeniu z kropelkami wody zawartymi w mgle, może prowadzić do powstania kwasu siarkowego. Obie substancje są szkodliwe dla zdrowia człowieka. Oprócz tego w składzie zimowego smogu znajdą się wymienione wyżej tlenki czy sadza. Najbardziej jesteśmy narażeni na jego działanie w sezonie opałowym, który w Polsce trwa od października do kwietnia. Nazwa “smog londyński” wzięła się od dramatycznego wydarzenia – w 1952 roku (od 5 do 9 grudnia) Londyn został spowity przez “wielki smog”, co doprowadziło do śmierci kilku tysięcy mieszkańców miasta.

Smog letni, typu Los Angeles, to smog, który powstaje w związku z natężeniem ruchu ulicznego w okresach dużego nasłonecznienia. Nazywany jest również smogiem fotochemicznym i, chociaż kojarzy się z dużymi metropoliami, doświadczamy go również w naszym kraju. Podczas jego powstawania, utlenianiu ulegają przede wszystkim składniki spalin, ale również tlenki azotu i węglowodory.

Przyczyny powstawania smogu w zimie

Przyczyny smogu związane są z ogrzewaniem mieszkań i domów przy użyciu pieców, w których stosuje się paliwa niskiej jakości, jak na przykład najniżej oceniany miał węglowy, a i piece nie spełniają większości norm. Co więcej Polacy nadal palą śmieci (np. tworzywa sztuczne), które stanowią produkty nie nadające się na paliwo, co powoduje na przykład uwalnianie dioksyn, które są bardziej niebezpieczne niż cyjanek potasu. Jeśli do tego dołożymy spaliny z samochodów i zanieczyszczenia spowodowane przemysłem, to mieszanina, którą wdychamy naprawdę może być zabójcza. Szczególnie, gdy sprzyjają temu warunki atmosferyczne. W miesiącach zimowych prędkość wiatru jest często niska, przepływ ciepłego powietrza jest zaburzony (inwersja powietrza), co sprzyja stagnacji dymu i powstawaniu mgły przy powierzchni ziemi, a to z kolei idealne warunki do wytworzenia się smogu.

Przyczyny powstawania smogu w lecie

Powstaje, kiedy światło słoneczne i jego ciepło reagują z gazami i drobnymi cząstkami w atmosferze. Gdy spada jakość powietrza, ozon przy powierzchni ziemi i drobne cząsteczki są uwalniane w wyniku złożonych reakcji fotochemicznych pomiędzy lotnymi związkami organicznymi (LZO), dwutlenkiem siarki (SO2) i tlenkami azotu (NOx). Związki te nazywane są prekursorami smogu. Ich głównymi źródłami są zanieczyszczenia uwalniane bezpośrednio do powietrza przez pojazdy napędzane benzyną i olejem napędowym, zakłady przemysłowe i działalność człowieka. Zanieczyszczenie szkodliwym ozonem jest więc zanieczyszczeniem wtórnym, a jego maksymalne stężenie obserwuje się właśnie w lecie.

By skutecznie chronić się przed smogiem, należy nosić wysokiej jakości maski antysmogowe.